ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΚΟΡΟΝΟΪΟΥ

Η ομάδα των κορωνοϊών αποτελεί μια ομάδα ιών που συχνά προκαλεί πολύ ήπιες αναπνευστικές λοιμώξεις στα ζώα και στον άνθρωπο. Ο ιός μεταλλάχτηκε και άρχισε να προσβάλει τους ανθρώπους με τη νέα του μορφή SARS-CoV-2 (Εικόνα 1) που προκαλεί το σύνδρομο COVID-19. Κύρια χαρακτηριστικά της νόσου COVID-19 είναι η βαριά πνευμονία και η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία με εμφάνιση θρομβοεμβολικών επιπλοκών (πνευμονική ενδοθηλίτιδα - θρόμβωση, εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση, πνευμονική εμβολή, οξεία ισχαιμία άκρων λόγω αρτηριακής θρόμβωσης, οξεία ισχαιμία του μυοκαρδίου, ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, και εγκεφαλίτιδα ).

Η πανδημία που οφείλεται στον κορωνοϊο 2019 (COVID-19) πρωτοεμφανίστηκε στην πόλη Ουχάν, πρωτεύουσα της επαρχίας Χουπέι της Κίνας τον Δεκέμβριο του 2019. Μπορεί να προσβάλει όλα τα άτομα καθώς δεν έχουν ανοσία και συνοδεύεται από αυξημένη νοσηρότητα και θνητότητα (Lipsitch et al, 2020). Οι ιοί διαφέρουν από τα βακτηρίδια και διάφορους μικροοργανισμούς στο ότι το πυρηνικό - νουκλεϊκό οξύ είναι DNA ή RNA, δεν ζουν ελευθέρα στη φύση και δεν έχουν μεταβολικό μηχανισμό. Πολλαπλασιάζονται χρησιμοποιώντας “υλικά” από το ζωντανό κύτταρο που προσβάλλουν είτε ζωικό είτε φυτικό. Αυτό το νέο στέλεχος SARS-CoV-2 μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο κυρίως μέσω των σταγονιδίων που παράγονται από τα άτομα όταν βηχούν, μιλούν ή φτερνίζονται (ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ). Η αυξημένη μεταδοτικότητα του ιού SARS-CoV-2 σε σύγκριση με τον ιό της γρίπης οδήγησε αναπόφευκτα έως τα μέσα Ιουνίου 2020 σε ραγδαία αύξηση των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων (8.059.000) σε 215 χώρες με 437.000 θανάτους και 4.000.000 άτομα ανάρρωσαν. Στις 11/03/2020 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) λόγω της ευρείας εξάπλωσης του ιού παγκοσμίως διακήρυξε ότι ο ιός SARS-CoV-2 αποτελεί πλέον πανδημία. Στα πλαίσια του κράτους πρόνοιας όλες οι κυβερνήσεις του κόσμου στράφηκαν σε πρωτόγνωρες κοινωνικές πολιτικές απομόνωσης, απόστασης και καραντίνας (lockdown) ή αυτό- καραντίνας για τη διασφάλιση του υπέρτατου δημόσιου αγαθού, την υγεία. Η καθημερινότητα των ανθρώπων σε παγκόσμια κλίμακα μεταβλήθηκε αναγκαστικά επηρεάζοντας όλους τους τομείς της ζωής και τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις τους (Rogers et al, 2020). Ειδική μέριμνα απαιτείται στην ευπαθή ομάδα των ηλικιωμένων επειδή η επιβίωση των ηλικιωμένων σε οξείες καταστάσεις υγείας εξαρτάται από την επαφή τους με τα άτυπα κοινωνικά δίκτυα (οικογένεια, συγγενείς, φίλοι κ.α.), (Current Diagnosis & Treatment: Geriatrics, 2014, pp 16-17). Ο περιορισμός στο σπίτι και των κοινωνικοοικονομικών δραστηριοτήτων εκτός αυτού αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά των “lockdowns” (Haider et al, 2020). Τα αλλεπάλληλα και παρατεταμένα “lockdowns”, η επακόλουθη αδυναμία εργασίας από το σπίτι πολλών ατόμων, η εργασιακή ανασφάλεια, η κακή οικονομική κατάσταση σε συνδυασμό με την επικέντρωση των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στον αριθμό των θανάτων και νοσούντων από COVID-19 επιβάρυναν την ψυχική και σωματική υγεία των ανθρώπων ενισχύοντας τα συναισθήματα φόβου, πανικού και ακραίων συμπεριφορών.

Η ώρα είναι :

Ημερομηνία:

MedNetGP.gr

Οι αρνητικές συνέπειες της πανδημίας έχουν μεταβάλει το ψυχοκοινωνικό και οικονομικό παγκόσμιο “μωσαϊκό”. Η σωματική και ψυχική υγεία όλων των ανθρώπων έχει επηρεαστεί ποικιλοτρόπως. Οι ψυχιατρικές διαταραχές οφείλονται στις άμεσες επιπτώσεις της ιογενούς λοίμωξης (εγκεφαλίτιδα), αγγειακή εγκεφαλική νόσος στα πλαίσια προ-θρομβωτικής κατάστασης COVID-19, υποξία, ανοσολογική απόκριση, ιατρικές παρεμβάσεις, κοινωνική απομόνωση, το ψυχολογικό αντίκτυπο μιας νέας δυνητικά θανατηφόρας ασθένειας, στην έντονη ανησυχία και άγχος για πιθανή μετάδοση της νόσου σε αγαπημένα ή άλλα άτομα και στο κοινωνικό στίγμα (Mehta et al, 2020). Υπάρχει υψηλή συσχέτιση μεταξύ κατάθλιψης και φλεγμονωδών καταστάσεων (Wohleb et al, 2016). Η αγχώδης διαταραχή, κατάθλιψη, μετατραυματικό στρες και οι διαταραχές του ύπνου αποτελούν τις συχνότερες ψυχιατρικές διαταραχές στην πανδημία COVID-19. Η πλειονότητα των ασθενών με σοβαρή λοίμωξη COVID-19 εμφανίζουν μετά από ένα έτος διαταραχές μνήμης, προσοχής, συγκέντρωσης και ταχύτητας επεξεργασίας (Hopkins et al, 1999 & Helms et al, 2020). Το κύριο συναίσθημα που επικρατεί εξαιτίας της πανδημίας COVID-19 είναι ο φόβος. Ο φόβος αποτελεί ένα καταστρεπτικό συναίσθημα που αποδιοργανώνει το ψυχικό όργανο του ανθρώπου. Ως φόβος ορίζεται η μη ευχάριστη συναισθηματική κατάσταση που πυροδοτείται έπειτα από την αντίληψη διαφόρων απειλητικών ερεθισμάτων (Hoog et al, 2008). Ακραίες και έκτακτες καταστάσεις δημόσιου κινδύνου όπως για παράδειγμα η πανδημία COVID-19 επάγουν το φόβο ο οποίος μάλιστα οδήγησε μέχρι και σε αυτοκτονικές συμπεριφορές εξαιτίας της σκέψης της νόσησης από τον νέο ιό SARS-CoV-2 έστω και αν αποδείχτηκε ότι δεν νοσούσαν εκ των υστέρων (Goyal et al, 2020 & Mamun and Griffiths, 2020). Ένα ακόμη μείζον ζήτημα αποτελεί το κοινωνικό στίγμα που έχουν βιώσει οι ασθενείς με COVID-19 συμπεριλαμβανομένου των επαγγελματιών υγείας, του γενικού πληθυσμού και ακόμη και των οικογενειών, φίλων, συνάδελφων τους κ.α. (Siu, 2008). Σύμφωνα με μεταναλύσεις οι επιδράσεις των “lockdowns” εξαιτίας της πανδημίας COVID-19 στην ψυχική υγεία του πληθυσμού είναι υπαρκτές, μετρίου μεγέθους και επιλεκτικές χωρίς να επηρεάζεται η θετική λειτουργικότητα του ατόμου (Keyes, 2005). Αυτό οφείλεται στην ψυχική ελαστικότητα, προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητα του ανθρώπου, αναπτύσσοντας μηχανισμούς άμυνας. Έρευνες έχουν αναδείξει κοινό πρότυπο προσαρμοστικής λειτουργικότητας ή ανθεκτικότητας κατόπιν οξέων στρεσογόνων παραγόντων, εξού και το δυσανάλογα μικρό ψυχικό αντίκτυπο στον πληθυσμό της πανδημίας COVID-19 (Bonnano, 2004).

Η πολυμορφικότητα και εξατομίκευση των φοβιών του ανθρώπου (υψοφοβία, νοσοφοβία κ.α.) έχει ως αποτέλεσμα τον ανεπαρκή χειρισμό και αντιμετώπιση αυτών. Αναδεικνύεται η σημαντικότητα εκτίμησης του επιπέδου του φόβου σε όλες τις κοινωνικές ομάδες για την επαρκή διαχείριση και αντιμετώπιση του με προληπτικές και εκπαιδευτικές παρεμβάσεις (πλήρης στοχευμένη πληροφόρηση, προληπτικά προγράμματα και εκπαίδευση του πληθυσμού). Η υπερνίκηση του φόβου της νόσου COVID-19 ενισχύει την εμπλοκή αυτών των ατόμων περισσότερο με προληπτικές συμπεριφορές. Η συσχέτιση μεταξύ υγιεινών συμπεριφορών (καλό πλύσιμο χεριών, διατήρηση αποστάσεων, χρήση μάσκας κ.α.) και φόβου είναι πολυσύνθετη. Ο φόβος έχει χρησιμοποιηθεί και σε άλλες προληπτικές παρεμβάσεις της πολιτείας που στοχεύουν σε αλλαγή της συμπεριφοράς του ατόμου όπως για παράδειγμα η διακοπή της συνήθειας του τσιγάρου κ.α. (Tannenbaum, et al, 2015). Το ζήτημα είναι η κατανόηση και αντίληψη της σοβαρότητας της κατάστασης της νόσου COVID-19 από το κοινό. Πως να επιλυθεί ένα πρόβλημα όταν δεν θεωρείται ή αξιολογείται ως μη σημαντικό; Σύμφωνα με νέες μελέτες η συμπεριφορική αλλαγή όσον άφορα τις προληπτικές συμπεριφορές COVID-19 επέρχεται όταν επαυξάνεται η αντίληψη της σοβαρότητας του κινδύνου ή απειλής (Harper et al, 2020). Συνεπώς κινητήριος μοχλός προληπτικών συμπεριφορικών αλλαγών για τη νόσο COVID-19 αποτελεί η επαυξημένη αντίληψη της σοβαρότητας του κινδύνου νόσησης από τον νέο ιό SARS-CoV-2 που θα διευκολύνει την πρόληψη του.

Ο ιός SARS-CoV-2 έχει ονομαστεί ως “ιός της αλήθειας” καθώς ανέδειξε τις ανεπάρκειες όλων των συστημάτων υγείας και τη σημαντικότητα ανάπτυξης της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στη χώρα μας. Αποτελεί άμεση προτεραιότητα και επιτακτική ανάγκη να μεταβληθούν οι αντιλήψεις της κοινωνίας και των συστημάτων υγείας και να τεθούν τα θεμέλια για μια μη παθογόνα και ιδανική κοινωνία δίχως περιορισμούς και κοινωνικά στερεότυπα για να διασφαλιστούν η αντιρατσιστική νομοθεσία, ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα των χρηστών υπηρεσιών υγείας (Craine, 1998). Πάντως το μόνο σίγουρο είναι ότι το ψυχικό όργανο κάθε ανθρώπου έχει εξελιχθεί προς το στόχο του, που είναι η τελειότητα, και προσδίδει πλέον αξία στα πράγματα που πραγματικά αξίζουν.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Anderson, R. M., Heesterbeek, H., Klinkenberg, D., & Hollingsworth, T. D. (2020). How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID- 19 epidemic? The Lancet, 395(10228), 931- 934.

2. Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience – have we under- estimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59(1), 20–28. doi:10.1037/0003-066x.59.1.20.

3. Center for Disease Control and Prevention (CDC).

4. Craine, S. (1998). The survivor movement and the survivor perspective, Shrink Resistance: US Network Working Papers, 3, 1-21.

5. Current Diagnosis & Treatment: Geriatrics, 2nd ed, Chen, 2014: 16-17. [VitalSource Bookshelf version]. McGraw-Hill Create. Retrieved from vbk://9781308900797.

6. «Getting your workplace ready for COVID-19» (PDF). World Health Organization. 27 Φεβρουαρίου 2020.

7. Goyal, K., Chauhan, P., Chhikara, K., Gupta, P., & Singh, M. P. (2020). Fear of COVID 2019: First suicidal case in India. Asian Journal of Psychiatry, 49, e101989.

8. Haider, N., Osman, A. Y., Gadzekpo, A., Akipede, G. O., Asogun, D., Ansumana, R., ... McCoy, D. (2020). Lockdown measures in response to COVID-19 in nine sub-Saharan African countries. BMJ Global Health, 5(10), e003319. doi:10.1136/bmjgh-2020-003319.

9. Harper, C.A., Satchell, L. P., Fido, D., & Latzman, R.D. (2020). Functional fear predicts public health compliance in the COVID-19 pandemic. PsyArXiv Preprints. doi: 10.31234/osf.io/jkfu3.

10. Helms J, Kremer S, Merdji H, et al. Neurologic features in severe SARS-CoV-2 infection. N Engl J Med 2020; published online, April 15. DOI:10.1056/NEJMc2008597.

11. Hoog, N., Stroebe, W., & de Wit, J. B. (2008). The processing of fear‐arousing communications: How biased processing leads to persuasion. Social Influence, 3(2), 84-113.

12. Hopkins RO, Weaver LK, Pope D, Orme JF Jr, Bigler ED, Larson-LOHR V. Neuropsychological sequelae and impaired health status in survivors of severe acute respiratory distress syndrome. Am J Respir Crit Care Med 1999; 160: 50–56.

13. Keyes, C. L. M. (2005). Mental illness and/or mental health? Investigating axioms of the complete state model of health. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(3), 539–548. Doi:10.1037/0022-006x.73.3.539.

14. Lipsitch, M., Swerdlow, D. L., & Finelli, L. (2020). Defining the epidemiology of Covid- 19 – Studies needed. New England Journal of Medicine, 382, 1194-1196.

15. Mamun, M.A. & Griffiths, M.D. (2020). First COVID-19 suicide case in Bangladesh due to fear of COVID-19 and xenophobia: Possible suicide prevention strategies. Asian Journal of Psychiatry, in press.

16. Mehta P, McAuley DF, Brown M, Sanchez E, Tattersall RS, Manson JJ. COVID-19: consider cytokine storm syndromes and immunosuppression. Lancet 2020; 395: 1033–34.

17. Rogers, J. P., Chesney, E., Oliver, D., Pollak, T. A., McGuire, P., Fusar-Poli, P., ... David, A. S. (2020). Psychiatric and neuropsychiatric presentations associated with severe coronavirus infections: A systematic review and meta-analysis with comparison to the COVID-19 pandemic. The Lancet Psychiatry, 7(7), 611–627. doi:10.1016/S2215-0366(20)30203-0.

18. Siu JY. The SARS-associated stigma of SARS victims in the post- SARS era of Hong Kong. Qual Health Res 2008; 18: 729–38.

19. Tannenbaum, M. B., Hepler, J., Zimmerman, R. S., Saul, L., Jacobs, S., Wilson, K., & Albarracín, D. (2015). Appealing to fear: A meta-analysis of fear appeal effectiveness and theories. Psychological Bulletin, 141(6), 1178-1204.

20. Wohleb ES, Franklin T, Iwata M, Duman RS. Integrating neuroimmune systems in the neurobiology of depression. Nat Rev Neurosci 2016; 17: 497–511.

21. Η ελεύθερη εγκυκλοπαιδεία - ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ.